Impossible is nothing

Lan honen idazlea Bernardo Atxaga da. Bernardo Atxaga, benetako izenez Josu Irazu Garmendia, Asteasun jaio zen 1951ko uztailaren 27an. Bere lehen ikasketak Asteasun eta Andoainen egin zituen, batxilergoa, berriz, Donostian. Garai horretan bere lehen sariak irabazi zituen, eskola umeentzat eraturiko literatur lehiaketetan. Bilbon, lizentziatura ekonomikoa lortu zuen eta ikasle garai hartan Bilboko zenbait euskal idazle ezagutu zituen, haien artean Gabriel Aresti, honek bere lehen lanetan lagundu ziolarik.
1977tik, idaztetik bizitzeko erabakia hartu, eta banku batean zeukan lana utzi zuen. 1977tik 1980ra bitartekoa da Pott Bandaren aldia eta talde hau argitaletxe moduan antolaturik Etiopia poema antologia argitaratu zuen. 1980an taldea sakabanatu zelarik, Bartzelonara joan zen filosofia ikasketak egitera. 1983an Euskal Herrira itzuli eta 1988an, hainbeste sari, mirespen eta itzulpen irabazitako “Obabakoak" argitaratu zuen. 1995tik, Zalduondon, Arabako lautadan, bizi da.
Atxagak idatzitako lan azpimarragarrienen barruan, 1988an idatzitako eta 1989an Espainiako sari nazionala erdietsitako Obabakoak, Soinujolearen semea (2003), Etiopia (1978), Bi anai (1985), Gizona bere bakardadean (1993), Behi euskaldun baten memoriak (1991) eta 2007an argitaraturiko Markak saiakera daude.
Ipuin honen testuinguruari dagokionez, oso argi dago ipuin honetan kontatzen zaiguna 1978. urtean hasi eta 1995ko irailaren 17an bukatzen dela, hau da, XX.mendearen amaierakoa da ipuin hau.
Ipuin honen argumentuarekin hasteko, ipuin honetan gertatzen diren ekintzak Teresa izeneko neska bati gertatzen zaizkio, Atxagak argitaraturiko Soinujolearen semea ipuineko pertsonai bat dena eta liburu horretan Teresari buruzko aipamen urria dela eta, Atxagak “Teresa, poverina mia” liburuxka argitaratu zuen, pertsonai honi buruzko informazioa sakontzeko helburuarekin. Esan bezala liburu honen protagonista Teresa da, herrena dena eta 14 urte zituenean turista italiar batek honako deiadar hau eskaini zion: Teresa, poverina mia. Deiadar honek, Teresari errealitateaz jabetzea egin zion, haren negarrak gauzatzen. Arazoa ez zen hau, Teresa egoera zail baten aurrean zegoen bakoitzean hitz hauek gogoratuko zituela baino, haren barnean atsekabea sentituz.
Beste alde batetik, Teresak egunkari bat egiten zuen, eta gertakizun horren ondoren Teresa, poverina mia atala gehituko zion egunkariari non bere herrentasunaren arazoa objektiboki aztertuko zuen, orokorrago, bere zoritxarrak azalduko zituen.
Hamabost urte geroago, Teresa bere egunkaria idazten jarraitzen zuen. Aipatzekoa da bere egunkariko atal guztiak indarra galtzen hasi zirela, hura bakarrik Teresa, poverina mia atalean oinarritzen baitzen. Garai horretan, Teresak lehenago hausnartzen ez zituen gai batzuei buruz hausnartzen hasi zen, hala nola, bere anaiarekin zeukan harremana. Hau oso ona zen haurtzaroan, gaztaroan, berriz, aldaketa sakona jasan zuen negatiboki. Hausnartzen hasi zen beste gertakizun bat, bere ama eta izeba prestatuta zeukaten Bartzelonaranzko bidaia zen, zein ez zen posible izan aitak urte hartan ostatua lehenago ireki behar zuelako. Horren ondoren, Teresa haserretu eta bere izeba Magdalenarenean igaro zuen gaua. Magdalenak Teresa eta bere anaia zirkura eramatea pentsatu zuen, non Teresa erabat gozatu zuen funtzioaz. Honi deigarrien iruditu zitzaion gauza, Monsieur Gabas izeneko ekilibrista zen.
Garai hartan, bere izeba Magdalena bere babesa izan zen denetarako, une txarretan lagundu zion gehiena. Zoritxarrez, berak 29 urte zituenean babes hura galdu zuen, izeba hil baitzitzaion.
Izeba hil eta hurrengo egunean, Teresak bere egunkaria idatziz seigarren koadernoa amaitu zuen. Horren ondoren, egunkaria idazteari utzi zion berrogei egunez. Egun horiek igarotakoan, Teresak koaderno berria erosi zuen, egunkaria idazten jarraitzeko asmoz. Berrikuntza bakarra Teresak atal berri bat idatziko zuela zen: Monsieur Gabas. Honen arrazoia egun batean, lanera zihoanean, portuan zegoen eskulan azoka bat ikustera joan zela zen. Kaiaren amaieran, saltoki bat deigarri iruditu zitzaion, bertan zurezko jostailuak saltzen zirela iruditu zitzaiolako eta hara abiatu zen, begirada bat izateko asmoz. Bertan aukeratu ezean momentu luze batez begira geratu zela eta, André izena zuen saltzaileak nahiko balu hurrengo egunean etortzea gomendatu zion, Teresa presaka ikusi zuenean. Teresa abiatzekotan zenean, Andrék panpina bat kutxa batetik atera zuen, zein kasualitatez ekilibrista bat zen, Monsieur Gabas bezala. Andrék zer izen jarriko lioke galdetu eta Teresa zalantzarik gabe Monsieur Gabas izena jarriko liokeela erantzun zuen.
Hurrengo egunean Teresa kaian agertu zen ere, eta Andrék hura ikusi bezain pronto saltokia itxi eta paseatzera gonbidatu zion. Teresa, herrena izanez gero, baietz esan zuen. Paseatzen zeudela, Andrék bere senargaia izan nahiko zuela esan zion. Halaber, Teresak zergatia eskatu zion. Andrék, horretarako, bi irizpide izan zituen: begiak urre kolorekoak zituelako, ahuntzenak bezalakoak eta bere hiriko (Bordeleko) pentsalari baten, Montaignen, esaldi esanguratsu batek zioelako: herren batekin etzan ez denak ez daki zer den etzatea. Teresak berehala ulertu zuen esaldia, eta Andréren proposamena onartu zuen.
Bikotean gauzak okertuko ziren André Bordelera joan zenean jostailugintzari buruzko ikasgai bat ematera, noiz Teresa ahaztuta zeukan egunkaria idazten jarraitu zuen, harekin haserretuta. Andrék Teresari hondartzan bainu bat hartzea gomendatu zion, buruan zeuzkan mamuak uxa zitzan, eta honek kasu egin zion. Dena den, egun hori ez zen aproposena bainu bat hartzeko haizea indar handiz jotzen baitzuen, horregatik, hotelerantz abiatu zen. Bertan, bere egunkaria idazten jarraitzeko asmoz, orrialde berri batean idazten hasi zen norbaitek atea jo zuen arte. Pertsona hori Signora di Castri zen, Teresa, poverina mia-ren deiadarra eskaini zion pertsona bera, oraingoan pentsaera aldatu eta Ma che bella hitzak eskaini zizkion. Honen ondoren, lehen eredutzat hartzen zuen Teresa, poverina mia iruzkina aldatu eta Ma che bella iruzkin positiboarekin identifikatuta sentituko zen Teresa.
Ipuin honen gaia Teresa izena duen pertsonai batean oinarritzen da. Pertsonai hau nahiko berezia da, ez dut hau esaten herrena delako, Signora di Castri-k Teresari buruz egiten dituen iritzi negatibo zein positiboek bere pentsaeran eragin gehiago dutelako berak bere buruarekiko duen iritzia baino, hau da, jaramon gehiago egiten die pertsonen iritzi negatibo zein positiboei berak bere buruarekiko dituen pentsatzen duenari baino, eta faktore horrek narrazioan zehar hainbat egoera txar suposatzen dizkio.
Lan honetan aurkezten diren pertsonaiak errealak dira, ez baitago faktore fisiko zein psikologikorik narrazio osoan zehar hura kontraesan litzaketenak.
Irakurketa, nahiko lineala dela iruditu zait, nahiz eta momentu batzuetan denbora aurrerantz eta atzerantz bota izana irakurketa arazorik gabe jarraitzeko gai izan naiz.
Hiztegiaz hitz egitean, ulergarria iruditu zait nire ikuspuntutik. Ikuspuntu orokor batetik, nire ustez Atxagak irakurle askok ipuina ulertzeko moduko hiztegi aproposa erabiltzen du ere. Gainera, nire ustez Atxagaren hizkera kontakizunari jarraikitasun bat ematen dio eta hori dela eta bereziki gustukoa izan dut honek erabilitako hiztegia.
Kontakizun honi buruzko iritzi pertsonala ematean, gustukoa izan dut narrazio hau. Teresaren bizitzan pertsonen iritziek eragina izanak, identifikatua sentiarazi nau, nire bizitzaren etapa batean Teresak narrazio honetan jokatzen duen era antzekoan jokatu izan nuelako. Hau esanda, bistakoa da idazlearekin bat natorrela alderdi guztietan.

Zabaldu Bildu.net | del.icio.us