Impossible is nothing

Irakurritako orrialdeak bilduta dauden liburuaren izenburua Lekuak da, zeinen idazlea Bernardo Atxaga da. Bernardo Atxaga Joseba Irazu Garmendiaren goitizena da. 1951ko uztailaren 27an jaio zen Asteasun. Bilboko Unibertsitatean Zientzia Ekonomikoetan lizentziatu eta hainbat lanbidetan aritu zen, laurogeiko hamarkadaren hasieran literaturari ekin zion arte. 1972ean bere euskarazko lehen poemak argitaratu zituen antologia batean. 1976ean, bere lehenengo eleberria argitaratu zuen, Ziutatzeaz izenburua duena.
Hala ere, Atxaga beste lan azpimarragarri batzuen idazlea da ere, hala nola; 1988an idatzitako eta 1989an Espainiako sari nazionala erdietsitako Obabakoak, Soinujolearen semea (2003), Etiopia (1978), Bi anai (1985), Gizona bere bakardadean (1993) eta Behi euskaldun baten memoriak (1991).
Lan honen testuinguruari dagokionez, ezin liteke momentu jakin bat aipatu, lan honetan historian zeharreko datuak ematen baitira, XVIII.mendearen amaiera eta XXI.mendearen hasiera bitartekoak direnak.
Irakurritakoaren argumentuarekin hasteko, XIX.mendea baino lehenago, Euskal Herriak ez zeukan lekurik ez inongo balio mapatan, ezta munduan ere, bere hizkuntza etxean edo elizan erabili ahal zelako, ez, ordea, bizitza publikoan. Nahiz eta garai hauetan euskaldun batzuek egoera hura aldatzeko ahaleginak egin zituzten, ez zegoen irtenbiderik. Gainera, lan bila Ameriketara emigratu zuten euskaldunek, hango gizartean ahalik eta azkarren sartzeko helburua zutela ez zioten baliorik sumatu beren hizkuntzari, eta hara ailegatu bezain laster bazterturik uzten zituzten beraien hizkuntza eta kultura. Oraindik XVIII.mendean, herri bakoitzaren garrantzia bere hizkuntzaren sintaxi eta fonetikan islatzen zen. Hala ere, XIX.mendearen hasieran, erromantizismo izeneko mugimendu politiko zein kulturala sortu zen Alemanian, Europaren bazterrean sentitzen zelako, historian zehar ezer handirik egin izan ez balu bezala. Mugimendu honen sorrerarekin, Euskal Herriak leku bat izan zuen mapa mundian, balio bat hartu zuen, erromantikoek, nazioak edo herriak baloratzerakoan hizkuntza hartu baitzuten ardatz. Mundua ulertzeko modu berri hura zela eta, lehen balio mapetan lekurik ez zuten herrialdeek segituan heldu zioten erromantizismoari. Euskararen kasuan, mugimendu honi heltzeko bi eragile nagusi egon ziren: alde batetik, euskararen sentsibilitatea bat zetorren erromantizismoarekin; bestetik, euskarak lehengo mendeetan jasan zuen umiliazioa erabakigarria izan zen mugimendua aldarrikatzeko.
Erromantizismoa sortu zuten Alemaniarrak historian ezer handirik egin ez izanaren ondorioz sentitu zuten sentimendu hura izugarri gaiztotu zen, horregatik, adar makurtuak bezala erreakzionatu zuten, iraganeko garaipen egiazko eta alegiazkotara joz. Euskaldunek, era berean, adar makurtuak bezala erreakzionatu zuten. Hala ere, apologistek zein erromantiko euskaldunek, euskararen antzinatasunaz baliatu ziren euskara hizkuntza baldarra eta kulturagabea zela ziotenei erantzuteko.
Herri espirituari dagokionez, Euskal Herrian eta Alemanian oso bestelakoa izan zen. Alemaniaren kasuan, Volkgeist zuen izena eta ez zuen herri xehea deritzogun gizartearekin erabateko lotura izan. Euskal Herrian, ostera, gehienbat herri espiritua nekazarien kulturarekin lotuta zegoen. Hortaz, badirudi ez garela handik mugitu, oraindik kanpokoek guregana hurbiltzean eredu hori erabiltzen baitute. Honen ondorioz, hainbat xenofobok mespretxuz ikusten dute euskara. Hauen ustez, euskaldunak, nekazari hutsak direnez, atzerakoiak edo kulturagabeak dira. Era berean, erromantikoek zabalduriko Volkgeistarekin Euskal Herria betiko zehaztuta gelditu zela uste dute. Hauekin batera, xenofobo askok euskara eta Euskal Herria mespretxatzeko helburuarekin liskarrak sortu zituzten kritika ugari egin zituzten.
Kanpokoek aurrerantzean euskaldunak nekazariekin aldera ez ditzaten, Euskal Hiria izeneko leku modernoa proposatzen du Atxagak. Hala ere, modernitate hori lortzeko lehenik eredu erromantikoari uko egin behar zaio, lehen mailako balio kulturalak bereganatzeko. Nahiz eta erromantizismoa XIX.mendetik gaur egunera arte euskaran eta Euskal Herrian eragina izan, Bernardo Atxagak azpimarratzen duen Euskal Hirira aldatzea komenigarria izango lirateke, modernitate aurrerapauso handia emanez.
Irakurritakoaren gaiari dagokionez, Atxagak lan honetan Euskal Herriak XVIII.mendetik gaur egun arte hizkuntza-ikuspuntua oinarritzat hartuz bizi izan duen egoera azaltzen du.
Lan honen helburua hizkuntza-ikuspuntua kontuan hartuz Euskal Herriaren bilakaera historikoa azaltzea denez gero, hau da, Atxagak gai objektibo bat azaltzeko helburua duenez gero, bertan agerturiko pertsonaiak errealak izango dira, bestela ez lirateke irakurgaian zehar objektibotasuna mantenduko.
Testu honetako irakurketa ez zait guztiz lineala iruditu, testuak berak azaltzen duen zailtasunaz gain, Atxagak ez du linealtasuna mantendu, baizik eta zerbait azaltzeko helburua zuenean denboran zehar atzerantz egiten du, irakurketa are korapilatsuagoa egiten zuen faktorea.
Hiztegiari dagokionez, nire ustez Bernardo Atxagak gai hau plazaratzeko hiztegi egokia erabiltzen du. Nire kasuan, hiztegia testuaren irakurketan zailtasunik suposatu ez duen ezaugarrietako bat izan da.
Nire iritzi pertsonala ematean, gustukoa izan dudala azpimarratu beharra dut, irakurgai honek azaltzen duen gaia interesgarria iruditu baitzait. Hori dela eta, idazlearekin guztiz bat natorrela esan behar dut.

Zabaldu Bildu.net | del.icio.us